>>STRONA ARCHIWALNA ZSAiO W SWAROŻYNIE<<
>> www.zsaio.pl <<

































     Stanisaw Wawrzyniec Staszic (1755-1826) zasyn jednoczenie jako ksidz, uczony, filozof, geolog i geograf, filantrop, dziaacz polityczny i owiatowy, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego owiecenia, prekursor bada terenowych i turystyki grskiej, m stanu.
     S. W. Staszic urodzi si 6 listopada 1755 r. w Pile. By synem Wawrzyca i Katarzyny Sztaszicw. Jego ojciec by burmistrzem Piy. Stanisaw mia dwoje braci: Andrzeja i Antoniego oraz siostr Ann. Gdy by jeszcze mody uczy si w szkole parafialnej w swoim ojczystym miecie potem w Poznaskiej szkole redniej nastpnie w seminarium duchownym, ktre ukoczy wiceniami kapaskimi na przeomie lat 1778-1779. W 1779 r. wyjecha na studia zagraniczne do College Royal w Paryu, gdzie powici si gwnie naukom przyrodniczym i fizycznym. Pozna tam bardzo gonego, jak na owe czasy, filozofa Buffona, autora wielotomowej "Historii naturalnej" oraz "Epoki natury", dziea przedstawiajcego ewolucyjny tok dziejw wiata. Po powrocie do kraju w 1781 r. Staszic zosta wychowawc synw Andrzeja Zamoyskiego. Wpyno to wiele na jego pogldy na wiat, poniewa do tej pory interesoway go tylko sprawy czysto naukowe, a teraz sta si bardzo wraliwy na aspekty polityczne z tego wzgldu, e Zamoyski by bardzo popularnym patriot. Wpyno to rwnie bardzo na jego pniejsze zdanie o wolnej Polsce. W 1787 r. wyda ksik pt. ,,Uwagi nad yciem Jana Zamoyskiego", a w 1890 ,,Przestrogi dla Polski". W tym samym roku wyruszy w podr do Woch, podczas ktrej powsta ,,Dziennik podr".
Po roku 1795, gdy Polska zostaa wymazana z mapy Europy , zaj si dziaalnoci na rzecz rozwoju gospodarczego kraju oraz prac naukow. W dniach 3-22 sierpnia 1805 r. odbywa wypraw naukow w Tatry i rozpoczyna pisanie dziea "O ziemiordztwie Karpatw i innych gr i rwnin Polski". Od 16 padziernika 1808 r. by prezesem Towarzystwa Przyjaci Nauk, ktre istniao w Warszawie od 16 listopada 1800 r. Na tym stanowisku Staszic dziaa a do mierci. W latach 1807-15 by czonkiem Izby Edukacyjnej i Dyrekcji Edukacji Narodowej Ksistwa Warszawskiego. Pniej zosta czonkiem Towarzystwa Elementarnego do Ksig. 1807 r. ubiega si o urzd referendarza. Mianowany zostaje nim przez Fryderyka Augusta w listopadzie 1808 r. Nastpnie w 1810 r. rozpoczyna prace na stanowisku radcy w Radzie Stanu. W czerwcu 1815 r. przyj nominacje na wysoki urzd czonka Rady Stanu. Ponadto w tyme samym roku w grudniu zosta czonkiem Komisji Rzdowej Wyzna Religijnych i Owiecenia Publicznego Krlestwa. Zajmowa si tam sprawami organizacji szkolnictwa. W 1816 r. by mianowany na dyrektorem Wydziau (pniej Dyrekcji) Przemysu i Kunsztw w Komisji Rzdowej Spraw Wewntrznych i Policji. Urzd ten sprawowa do maja 1824 r., kiedy to po konflikcie z Druckim-Lubeckim, na prob Staszica car Rosji zdymisjonowa go z tego stanowiska. W 1824 r. zosta ministrem Stanu Krlestwa Polskiego. Stanisaw Staszic wnis wielki wkad w rozwijanie szkolnictwa. W 1816 r. zaoy Szko Akademiczno-Grnicz w Kielcach i Instytut Agronomiczny w Marymoncie. W 1816 r. utworzono Krlewski Uniwersytet w Warszawie, w ktrym na czele Rady Gwnej stan ten wielki Polak. Take na wniosek Staszica zaoona zostaa w Warszawie w 1825 r. Szkoa Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego, ktra w 1827 r. osigna status wyszej uczelni. Do jednych z najwikszych osigni Staszica naley utworzone w 1816 r. Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze. Mona powiedzie, i proces tworzenia HTR rozpocz si ju w 1801 r., kiedy to ten wielki Polak zakupi dobra Hrubieszowskie. Jednake dopiero w 1811 r. sta si prawnym ich wacicielem. Tereny te miay powierzchni 6000 hektarw (12000 morgw) i oprcz miasta Hrubieszw znajdowao si tam kilka wiosek. Statut HTR znis w tych dobrach paszczyzn i nada chopom prawo wasnoci uytkowanej ziemi, a na wasno wspln przeznaczy lasy, stawy, cz gruntw uprawnych oraz myny, tartak, cegielnie itp. Towarzystwo prowadzio kas poyczkow, szpital, organizowao szkoy, udzielao stypendiw itp. HTR byo wwczas jedn z najbardziej dojrzaych organizacji przedspdzielczych w Europie. Do najwybitniejszych dzie literackich Stanisawa Staszica nale: "Uwagi nad yciem Jana Zamoyskiego" (1787), "Przestrogi dla Polski" (1790), "O ziemiordztwie Karpatw i innych gr i rwnin Polski" (1815), "Rd ludzki" (1819-20). Ponadto przetumaczy on wiele ksiek jak choby "Epoki natury" Buffona. Staszic by w Warszawie postaci bardzo popularn, bohaterem licznych anegdot. Dziki Jego staraniom i hojnie ofiarowanym funduszom wzniesione zostay do dzis istniejce: Paac Staszica oraz pomniki - Mikoaja Kopernika i ks. Jzefa Poniatowskiego; przeznaczy znaczne rodki w swym testamencie na rzecz kilku warszawskich szpitali, na wydzia lekarski Uniwersytetu Warszawskiego i Instytut Guchoniemych oraz na budow dla ubogich Domu Przytuku i Pracy przy ul. Wolskiej. Ten wielki Polak otrzyma za swe dokonania order w. Stanisawa I klasy. w 1815 r. i order Ora Biaegow w1824 r. Zmar 20 stycznia 1826 r., a 24 stycznia odby si jego pogrzeb bdcy wielk manifestacj. Jego grb znajduje si przy dawnym kociele klasztornym Ojcw Kameduw na Bielanach.

Bibliografia:
Molik W., Stanisaw Staszic, KAW, Pozna, 1980.
Wielkopolski Sownik Biograficzny, Pozna, 1983.


Niedziela
21 stycznia
2018

Do zako?czenia zaj?? szkolnych
2015/16 pozosta?o:
Dzi? s? imieniny:

Odwiedzi?o nas:
2208479 os?b